Βουνά

 

Το σύμπλεγμα του Παναιτωλικού με κύρια γεωλογικά πετρώματα ασβεστόλιθο και φλύσχη αποτελεί, μέσω της τοξοειδούς κορυφογραμμής του, το φυσικό όριο των νομών Αιτωλοακαρνανίας-Ευρυτανίας.

 

Αράκυνθος :

Αποτελείται από απότομες βραχώδεις πλαγιές στη  νοτιοδυτική πλευρά μιας εκτεταμένης ορεινής δασώδους περιοχής που περιβάλλει τον υγροβιότοπο Αιτωλικού-Μεσολογγίου. Αποτελεί έναν οικολογικό σύνδεσμο του υγροβιότοπου με την ηπειρωτική ορεινή περιοχή. Η τοπογραφία της περιοχής είναι πολύ ενδιαφέρουσα. Υπάρχουν κρημνώδεις βράχοι, φαράγγια και πλαγιές με μεγάλο  υψόμετρο που αποτελούν καταφύγιο για πολλά είδη πουλιών.

Ένα είδος προτεραιότητας της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ βρίσκει επίσης καταφύγιο στον τόπο αυτό, η Centaurea niederi που στην Ελλάδα βρίσκεται μόνο στο Όρος Αράκυνθος, στις βραχώδεις πλαγιές των λόφων (Μαύρα βουνά) που περιβάλλουν το δάσος της Στροφιλιάς και στο έλος της Λάγιας στη ΒΔ Πελοπόννησο. Αξιοσημείωτη είναι η παρουσία υπολειμματικών συστάδων φυλλοβόλων δρυών με κυρίαρχο είδος το Quercus ithaburensis subsp. macrolepis.

 

Παναιτωλικό:

 Το σύμπλεγμα του Παναιτωλικού με κύρια γεωλογικά πετρώματα ασβεστόλιθο και φλύσχη αποτελεί, μέσω της τοξοειδούς κορυφογραμμής του, το φυσικό όριο των νομών Αιτωλοακαρνανίας-Ευρυτανίας. Η ύπαρξη δευτερευουσών κορυφογραμμών προς Δ. ΝΔ., και Ν. με κλίσεις προοδευτικά αυξανόμενες συναρτήσει του υψόμετρου δίνει στην περιοχή ορεινό χαρακτήρα. Έτσι παρατηρείται η ύπαρξη ενός εντόνου υδρογραφικού συστήματος με εναλλαγές υψηλών κορυφών και βαθιών χαραδρών και παρουσία χειμάρρων. Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι η ύπαρξη βλάστησης με δασικό χαρακτήρα.

Το κύριο δασικό είδος είναι η A.cephalonica που εξαπλώνεται κυρίως μεταξύ των700-1600m ενώ κατά τόπους σε βόρειες εκθέσεις υπάρχει και η Abiesborisii-regis. Στο υψόμετρο 600-800m συναντάται η διάπλαση αειφύλλων- πλατυφύλλων με σημαντική υποβάθμιση εξαιτίας των ανθρωπίνων επιδράσεων με κύριους αντιπρόσωπους Q.ilex, Q.coccifera, J.oxycedrus, και φρύγανα με διάφορα είδη των γενών Cistus, Rosa, Origanum. Η διάπλαση των φυλλοβόλων με αντιπροσωπευτικά είδη τωνQ.pubescens, Q.frainetto, Q.ithaburensissubsp. macroplepis, απαντάται σε μικρή έκταση με μορφή νησίδων ή μεμονομένων ατόμων μέσα στην διάπλαση αειφύλλων πλατυφύλλων.

Πάνω από τα 1600m η δασική βλάστηση παύει να υπάρχει. Η ανωδασική βλάστηση συγκροτείται από βραχόφιλες φυτοκοινωνίες και βραχώδη λιβάδια, όπου κατά θέσεις υπάρχουν μικρές συστάδες με J.foetidissima.

 

Βαράσοβα:

Το όρος Βαράσοβα βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα της Αιτωλοακαρνανίας, ανατολικά των εκβολών του ποταμού Εύηνου. Αποτελείται από ασβεστολιθικά πετρώματα και έχει υψόμετρο 914 μέτρα (κορυφή Σφυρί). Στο νότο, νοτιοδυτικό και νοτιοανατολικό τμήμα του είναι χαρακτηριστικές οι εκτεταμένες απότομες πλαγιές του, με αραιή χασμοφυτική βλάστηση που κατεβαίνουν απότομα μέχρι την ακτή κοντά στα χωριά Κάτω Βασιλική και Κρυονέρι. Στα χαμηλότερα υψόμετρα των ανατολικών, βορειοανατολικών και βόρειων πλευρών επικρατεί θαμνώδης βλάστηση αποτελούμενη κυρίως από το Quercuscoccifera, Q. ilex, Pistacialenticus, Oleaeuropaea, Arbutusunedo, Ericaarborea, Juniperusphoenicaκ.λπ. Η βλάστηση σε αρκετά τμήματα της περιοχής έχει διατηρηθεί σε ικανοποιητικό σχετικά επίπεδο, αν και σε ορισμένα άλλα σημεία είναι υποβαθμισμένη λόγω υπερβόσκησης και πυρκαγιών. Τα υψηλότερα τμήματα της περιοχής είναι σχεδόν γυμνά, με πολύ αραιή χασμοφυτική βλάστηση ή σπανιότερα με αραιά δάση αποτελούμενα από Querusilex, Oleaeuropea, juniperusphoenicea. Αυτός ο τόπος οικότοπου είναι κοινός στα όρη της Στερεάς Ελλάδας. Το κατώτερο τμήμα της δυτικής πλευράς του όρους καλύπτεται από φρύγανα, ενώ το υψηλότερο χαρακτηρίζεται από απότομες πλαγιές, με αραιή χασμοφυτική βλάστηση. Στους πρόποδες του νότιου τμήματος του, μεταξύ δύο κάθετων πλαγιών, σχηματίζεται κατά τη διάρκεια του χειμώνα ένα μικρό έλος. Εκεί κυριαρχούν τα Juncus. Στις πλαγιές πάνω από αυτό το έλος αναπτύσσεται θαμνώδης βλάστηση που αποτελείται κυρίως από Pistacialentitscus. Επίσης, στην περιοχή αυτή απαντούν λιθώνες, Στους ανατολικούς πρόποδες εκτείνονται ελαιώνες, ενώ στους δυτικούς υπάρχουν μεγάλες εκτάσεις καλλιεργούμενων αγρών και λιβαδιών.

Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του όρους Βαράσοβα έγκειται στις απότομες, σχεδόν κάθετες πλαγιές του, που βρίσκονται στο νότιο και νοτιοανατολικό τμήμα του. Η πρόσβαση σ’ αυτές είναι πολύ δύσκολη, ή σχεδόν αδύνατη, με αποτέλεσμα το βουνό να παραμένει ένα σημαντικό καταφύγιο τόσο για τα ζωικά όσο και για τα φυτικά είδη. Εκεί φύονται πολλά ενδημικά ή σπάνια φυτά.

Πέραν της οικολογικής αξίας του όρους, ενυπάρχει και ιδιαίτερη θρησκευτική, λόγω του πλήθους των εκκλησιών, ερειπομένων μονών και ασκηταριών από την Βυζαντινή περίοδο, ώστε να του έχει αποδοθεί το προσωνύμιο «Άγιο Όρος της Αιτωλίας»